Ο Σύλλογος ¨Χάρχαλης¨ ιδρύθηκε το έτος 1976, από παλαιούς παραδοσιακούς μουσικούς, με μεράκι γνώση και ανιδιοτέλεια. Η ονομασία του συλλόγου προέρχεται από τον Νικόλαο Χάρχαλη (το πραγματικό του όνομα ήταν Νικόλαος Χαρχαλάκης), που γεννήθηκε το 1884 στα Χαρχαλιανά Κισάμου του νομού Χανίων, περιοχή με μεγάλη μουσική παράδοση. Υπήρξε ένας από τους μεγαλύτερους σολίστες του βιολιού στη δυτική Κρήτη και η καλλιτεχνική παρουσία του σφράγισε έντονα για πολλές δεκαετίες τη μουσική συνείδηση του λαού της περιοχής των Χανίων.
Σκοπός του συλλόγου ήταν και συνεχίζει να είναι η διάσωση, η διατήρηση και η ανάδειξη της Κρητικής παραδοσιακής μουσικής, μέσα από τη την έρευνα, καταγραφή, αρχειοθέτηση και προβολή της κρητικής μουσικής, των μουσικών οργάνων καθώς και των χορών που την συνοδεύουν, με παράλληλες δράσεις όπως η διδασκαλία μουσικών παραδοσιακών σκοπών, τραγουδιών και χορού, οργάνων, η διοργάνωση συναυλιών, εκδηλώσεων, η συμμετοχή και διοργάνωση συνεδρίων, έκδοση δίσκων, κασετών, cd και video.
Ο Σύλλογος μέχρι σήμερα έχει γράψει ιστορία στη διαδρομή του, δημιουργώντας, αναπαράγοντας και γνωστοποιώντας τη γνήσια μουσική παράδοση της Κρήτης, τόσο σε ελληνικά πανεπιστήμια, όσο και διακεκριμένα πανεπιστήμια του εξωτερικού, όπως το Πανεπιστήμιο Αθηνών με τους εθνομουσικολόγους τον αείμνηστο Γιώργο Αμαριανάκη και Λάμπρο Λιάβα. Έγιναν συνεργασίες και παρουσιάσεις της κρητικής παραδοσικής μουσικής με την έδρα της μουσικολογίας του πανεπιστημίου Dams της Bologna, με τον Διευθυντή της έδρας εθνομουσικολογίας Romberto Leydi και την εθνομουσικολόγο Tullia Magrini , σε μουσικολογικά συνέδρια, ημερίδες, με συναυλίες σε πολλές πόλεις της Ιταλίας. Επίσης συνεργασίες-παρουσιάσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό με έγκριτους πανεπιστημιακούς, μουσικολόγους και ερευνητές, όπως την Ρενάτα Δαλιανούδη, την Ειρήνη Θεοδοπούλου, Γιώργο Παπαδάκη, Νίκο Διονισόπουλο Carlοtti κ.α. όπως στο Teatro Comunale di Bologna,στο Arles στη Γαλλία, στο Βερολίνο, τη Βενετία, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών κλπ. με έκδοση CD, και κυρίως στη συγκέντρωση ενός αξιόλογου και σπάνιου γνήσιου παραδοσιακού οπτικοακουστικού υλικού. Ενδεικτικά αναφέρεται η συμμετοχή του Συλλόγου στο πρόγραμμα Θαλήτας, ''Καταγραφή βιολιστικής παράδοσης της Κρήτης'', σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Υπεύθυνος προγράμματος ήταν ο Γεώργιος Αμαργιανάκης, ενώ συμμετείχαν: Ρενάτα Δαλιανούδη, Ειρήνη Θεοδοσοπούλου, Νίκος Διονυσόπουλος και Στέλιος Λαϊνάκης.
Το υλικό που έχει συγκεντρωθεί στο αρχείο του Συλλόγου από 40 και πλέον έτη μέχρι σήμερα αφορά σε συλλογή μουσικών οργάνων, οπτικοακουστικού υλικού παραδοσιακής μουσικής από όλα τα μέρη των Χανίων, παραδοσιακού χορού, σπάνιο φωτογραφικό υλικό, που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ιστορία και την εξέλιξη της παραδοσιακής μουσικής της Κρήτης. Το υλικό αυτό έχει διασωθεί και συλλεχθεί χάρη στην προσωπική προσπάθεια, το μεράκι και την φροντίδα μιας μικρής ομάδας ανθρώπων με σκοπό να γαλουχήσει τις επόμενες γενιές και να αποτελέσει πηγή έμπνευσης και πόλο έλξης του διεθνούς ενδιαφέροντος για την κρητική παράδοση.
Μια από τις πρόσφατες δράσεις του Συλλόγου, είναι η αρχειοθέτηση και ψηφιοποίηση του οπτικοακουστικού υλικού που έχει συγκεντρώσει, με στόχο την προστασία και διατήρησή της πολιτιστικής κληρονομιάς.
ΔΙΣΚΟΙ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΛΑΙΝΑΚΗ
• «Ενθυμήματα» από τη μουσική παράδοση της Κρήτης (ιστορικές ηχογραφήσεις από δίσκους 78 στροφών, από το 1920 μέχρι το 1955), δισκογραφική εταιρία “Panivar”, διπλό LP 33 στρ. και cd.
• «Έλληνες Ακρίτες» ΚΡΗΤΗ (και συμμετοχή) σε συνεργασία με το Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, c.d.
• «Εσαγηνέψαν οι καιροί» Τραγούδια και σκοποί της Κρήτης (και συμμετοχή) σε συνεργασία με το Αρχείο Ελληνικής Μουσικής, c.d.
• «ΝΑΥΤΗΣ « ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ Νο 1 ¨Επίλεκτα και αφιερωματικά¨ (και συμμετοχή), δισκογραφική εταιρία Cretaphon. c.d.
• «ΝΑΥΤΗΣ «ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΚΑΤΑΘΗΚΕΣ Νο 2 ¨Επίλεκτα και αφιερωματικά¨ (και συμμετοχή), δισκογραφική εταιρία Cretaphon, c.d.
• «ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Νο 9» ¨75 χρόνια Γιώργος Τζιμάκης¨ (και συμμετοχή), c.d.
• «ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» ΜΑΡΚΟΣ ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ ¨Ιστορικές ηχογραφήσεις¨ (και συμμετοχή), δισκογραφική εταιρία Cretaphon, c.d.
• «ΣΤΡΑΤΗΣ ΓΑΛΑΘΙΑΝΑΚΗΣ ¨ΓΑΛΑΘΙΑΝΟΣ¨ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» ¨Ιστορικές ηχογραφήσεις¨ (και συμμετοχή), δισκογραφική εταιρία Cretaphon, c.d.
• «ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» ¨Ιστορικές ηχογραφήσεις¨ « Πολυρρήνιας Ανακρούσματα Νο1, ζωντανή ηχογράφηση στη Φλωρεντία Ιταλίας¨ φεστιβάλ : Musica dei popoli 1997 (και συμμετοχή) . δισκογραφική εταιρία Cretaphon EΠΕ c.d.
• « ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ» ¨ Ιστορικές ηχογραφήσεις¨ ¨Πολυρρήνιας Ανακρούσματα Νο2, ζωντανή ηχογράφηση στη Πολυρρήνια Κισάμου 1979¨ (συμμετοχή)
Ο Σύλλογος αποδίδει θερμές ευχαριστίες στους προέδρους του Συλλόγου Χάρχαλη, οι οποίοι αναφέρονται με χρονολογική σειρά: Διγενάκης Ιωάννης (1976-1979) ,Παπαδάκης Κώστας ‘’Ναύτης’’ (1979-1981), Γιατρουδάκης Μιλτιάδης (1981-1989), Σαριδάκης Ιωάννης(1989-1990), Πολυράκης Παύλος (1990-1992), Καστάνης Παναγιώτης (1992-1993), Γιατρουδάκης Μιλτιάδης (1993-1995), Μπομπολάκης Γεώργιος (1995-1996), Λαϊνάκης Στυλιανός (1996-2019), Λαϊνάκης Λεωνίδας (2019-2022). Επιπροσθέτως, αποδίδει τις θερμότερές του ευχαριστίες στο κόσμο που έχει συνεισφέρει όλη αυτήν την δύσκολή χρονική περίοδο και προσκαλεί νέους φίλους και καλλιτέχνες να στηρίξουν αυτήν του την προσπάθεια διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το 1976, ο σύλλογος «Χάρχαλης» διατηρούσε αίθουσα στην οδό Κ.Σφακιαννάκη 4, στην οποία ο Κατάκης Αντώνιος ήταν ο διδάσκαλος παραδοσιακών μουσικών και παράλληλα διατηρούσε καφενείο. Στη συνέχεια, το 1985, ο σύλλογος «Χάρχαλης» μεταφέρθηκε σε αίθουσα στην οδό ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ε’ 26, που ήταν παράλληλα εντευκτήριο και μουσείο φωτογραφείων και οργάνων. Το ρόλο της διαχείρισης του χώρου από το 1993 και μετά ανέλαβε ο Μανιουδάκης Εμανουήλ ‘’Μανιός’’ που συνέχισε την διδασκαλία των παραδοσιακών σκοπών σε όλα τα όργανα (λαούτο, βιολί, λύρα, μαντολίνο). Την περίοδο 2014-2019, το χώρο είχαν αναλάβει η οικογένεια Κωνσταντουδάκη, μαθητές του‘’Μανιού’’, με διδασκαλία και μεταλαμπαδεύσεις με τη σειρά τους στις επόμενες γενιές.
Από το 2022 και πλέον, στον σύλλογο έχει παραχωρηθεί χώρος από τον δήμο Χανίων. Η αίθουσα του συλλόγου «Χάρχαλης» βρίσκεται στο δημοτικό κτίριο, στον πρώην Ρώσικο στρατώνα, στην Δυτική Τάφρο. Λειτουργεί ως χώρος εντευκτηρίου, εκδηλώσεων, προβών και μαθημάτων, όπου ντόπιοι και μη καλλιτέχνες ανταλλάσσουν απόψεις και γνώσεις πάνω στη γνήσια μουσική μας παράδοση.
ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ
Ο Ναύτης μας λέει ότι: «το πρώτο μπουλγαρί που γνώρισα εγώ ήταν ο Κωστής ο Βερναδάκης τον οποίο σκότωσαν οι Γερμανοί το 1940. Ήταν παλιός διότι φαντάρος ήταν το 1926. Ίδια περίπου ηλικία με τον Κουρκουμελάκη Νίκο ή Κουρκουμελή και τον Βλάχο. Παλιός επίσης ήταν και ο Δροσερός ή Μπουλαντέρης από το Δραπανιά Κισσάμου (1878-1949). Αυτοί ήταν οι καλοί τεχνίτες του μπουλγαριού».
Επίσης μας λέει ότι υπήρχε κάποιος Δαχτυλάς ο οποίος έπαιζε με σαντούρι τα ταμπαχανιώτικα πολύ ωραία, έμενε στη Σπλάντζια και μετά πήγε στο Ηράκλειο. Την ίδια εποχή έπαιζε και ο Αντώνης ο Παπαμαρκάκης ή Τσεσμές και ο Χατζηγεωργίου ο Γιώργης ή Χατζηγιώργης (1900-1987), οι οποίοι έπαιζαν ταμπαχανιώτικα με το σαντούρι, αλλά περισσότερο μικρασιάτικα. Μετά από αυτούς, που ήταν οι σπουδαιότεροι, βγήκαν οι νεώτεροι: «εγώ, ο Σαρημανόλης, οι Σαπουνήδες, το φτωχάκι, ο Βασιλοδημήτρης και άλλοι, αλλά τα παίζαμε με μπουζούκι».
Παίζανε επίσης ο Κατσουλάκης Νικόλαος ή Κουφιανός (1877- 1947), ο Κουτσουρέλης ο Γιώργος (1914-1994), ο πατέρας του Ναύτη που έπαιζε βιολί (Παπαδάκης Βασίλης ή Κοπανίδης, 1880-1949) και ο Χαρίλαος Πιπεράκης (1888-1978) που ηχογράφησε πρώτος στην Αμερική ταμπαχανιώτικα. Τραγουδιστές ήταν πολλοί, ο Θεοχάρης Τζινευράκης, ο Λαρέντζος ο Γιώργης, ο Τζιμάκης, ο Κοντόπυρος ο Αντώνης, ο Γρηγόρης Μαθιουδάκης και άλλοι. Για τον Στέλιο Φουσταλιεράκη ή Φουσταλιέρη ο Ναύτης μας λέει ότι του χρωστάμε ευγνωμοσύνη διότι χωρίς αυτόν θα είχε χαθεί το μπουλγαρί ως όργανο και ως παίξιμο, καθώς και πολλές μελωδίες ταμπαχανιώτικων.
Ο Φουσταλιέρης ήταν ο πρώτος που έκανε τόσο σπουδαία δισκογραφία για τα τραγούδια αυτά, διασώζοντας παλιές μελωδίες, συχνά με δικούς του στίχους, ενώ έκανε πάρα πολλές δικές του συνθέσεις.
ΛΑΪΝΑΚΗΣ
Ο Στέλιος Λαϊνάκης γεννήθηκε το 1951 στο χωριό Καλάθενες Κισσάμου του νομού Χανίων. Είναι Αρχιτέκτονας Μηχανικός, παντρεμένος με την Έφη Κουλοβάτου και πατέρας δύο παιδιών. Γνώρισε από πολύ μικρός την κρητική μουσική στην πηγή της, την Κίσσαμο, μιας και ο πατέρας του ήταν σπουδαίος τραγουδιστής και χορευτής των κρητικών χορών, και όχι μόνο, φημισμένος γλεντζές της εποχής του. Σήμερα, εκτός από συλλέκτης και ερευνητής, ο Στέλιος Λαϊνάκης είναι καταξιωμένος δεξιοτέχνης στο σολιστικό (μπερντελίδικο) τρόπο παιξίματος του λαγούτου (με πρότυπο τον αείμνηστο Γεώργιο Κουτσουρέλη) και στο μπουλγαρί (με πρότυπο τον Στέλιο Φουσταλιεράκη ή Φουσταλιέρη).
Οι εμφανίσεις του περιλαμβάνουν το Μέγαρο Μουσικής της Αθήνας (2002 και 2012), το Δημοτικό Θέατρο της Μπολόνια, το θέατρο Φοίνικας της Βενετίας και πολλά ακόμα θέατρα στην Ιταλία, τη Γερμανία και τη Γαλλία. Διαθέτει ενδιαφέρουσα συλλογή μουσικών οργάνων από όλο τον κόσμο, καθώς και σπάνιων δίσκων και ανεκτίμητων ηχογραφήσεων παλιών μουσικών.
Συνεργάστηκε με πολλούς από τους κορυφαίους Κρήτες καλλιτέχνες. Δάσκαλοί του, οι οποίοι τον επηρέασαν περισσότερο, ήταν ο Κώστας Παπαδάκης ή Ναύτης, ο Χαράλαμπος Παπουτσάκης, ο Γεώργιος Κουτσουρέλης, ο Στέλιος Φουσταλιεράκης, ο Γεώργιος Τζαγκαράκης ή Τζιμάκης και ο Νικόλαος Σαρημανόλης. Ο Στέλιος Λαϊνάκης συμμετείχε στο μεγαλύτερο μέρος της δισκογραφίας του Ναύτη, κατά τη διάρκεια 30 χρόνων μουσικής και ερευνητικής συνεργασίας. Πρόλαβε να γνωρίσει και να παίξει μουσική μαζί με τον Νικόλαο Χάρχαλη, τον Νικόλαο Σαριδάκη ή Μαύρο, τον Μιχάλη Ανδρουλάκη, τον Λεφόγιαννη, τον Μιχάλη Κουνέλη, τον Φώτη Κατράκη, τον Σταύρο Καντηλιεράκη, τους Μιχάλη και Βαγγέλη Πολυχρονάκη, τον Μανόλη Μανιουδάκη ή Μανιό, τους Μανόλη και Βασίλη Καρτσωνάκη, τον Γρηγόρη Μαθιουδάκη, τον Στέφανο Καρεφυλλάκη, τον Πέτρο Καρμπαδάκη και άλλους. Πολύ σημαντική ήταν η γνωριμία του με τον Χαρίδημο και την Φωφώ Κουρκουμελάκη από τους οποίους έμαθε άγνωστα ταμπαχανιώτικα.
Ερεύνησε και μελέτησε τις ρίζες της κρητικής μουσικής παράδοσης και συγκέντρωσε μοναδικά ηχητικά ντοκουμέντα τόσο από αυτήν, όσο και από τη παραδοσιακή μουσική της υπόλοιπης Ελλάδας και του κόσμου γενικότερα. Συνεργάστηκε με καταξιωμένους Έλληνες και ξένους μουσικολόγους όπως τον Γεώργιο Αμαριανάκη, τον Λάμπρο Λιάβα, τον Γεώργιο Παπαδάκη, τον Νίκο Διονυσόπουλο, τον Roberto Leydi, την Tullia Magrini και άλλους. Μέρος της μεγάλης αυτής ερευνητικής δουλειάς παρουσιάζεται σε δύο βιβλία για την κρητική μουσική από το Δήμο του Μιλάνου σε συνεργασία με τη Δραματική σχολή Civica scuola d’ l Arte Drammatica di Milano:
- Forme della musica vocale e strumentale (ricerca a Creta n.2) (1981)- Μusica popolare a Creta (ricerca a Creta n.1) (1983)
Ο Στέλιος Λαϊνάκης είναι βασικό στέλεχος και, εδώ και χρόνια, πρόεδρος του μουσικού Συλλόγου «Ο Χάρχαλης». Έχει συμμετάσχει τόσο ως διοργανωτής όσο και ως μουσικός σε Μουσικολογικά Συνέδρια για την Παραδοσιακή Μουσική, φεστιβάλ κρητικής μουσικής και χορού, και εκδηλώσεις με το σύλλογο «Χάρχαλη» στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ έχει εμφανιστεί σε πολλά ελληνικά και ξένα ΜΜΕ.
Ανέδειξε μουσικές και τραγούδια όπως τα ταμπαχανιώτικα και, ως μοναδικός μαθητής του Φουσταλιέρη, διέσωσε και ανέδειξε ως όργανο (σε ό,τι αφορά την κατασκευή και τον τρόπο παιξίματος) το μπουλγαρί. Μετά τον Φουσταλιέρη, για την ακρίβεια, το μπουλγαρί θα είχε χαθεί χωρίς τον Στέλιο Λαϊνάκη. Έμαθε τα μυστικά της κατασκευής του ιδιαίτερου αυτού, αστικού κρητικού εγχόρδου από διά- φορους παλιούς οργανοποιούς όπως ο Γεώργιος Φραγγεδάκης, και δίδαξε νεώτερους κατασκευαστές, ένας από τους οποίους είναι και ο γιος του, Λεωνίδας.
Ο Στέλιος Λαϊνάκης επιμελήθηκε και συμμετείχε σε πολλές, σημαντικές δισκογραφικές δουλειές.
Με τον σύλλογο Χάρχαλη:
- Τα Ενθυμήματα (σε συνεργασία με το Γιώργο Παπαδάκη)- Τζιμάκης 75 χρόνια- Στρατής Γαλαθιανάκης ή Γαλαθιανός- Μάρκος Παπαδάκης- Πολυρρήνιας Ανακρούσματα (Νο-1 και Νο-2) Επίσης:- Ναύτης: Μουσικές Παρακαταθήκες (Νο-1 και Νο-2)- Εσιγανέψαν οι καιροί (εκδόσεις του Ελληνικού Αρχείου Μουσικής)- Έλληνες Ακρίτες (Κρήτη) (εκδόσεις του Ελληνικού Αρχείου Μουσικής)
Με τους καθηγητές του πανεπιστημίου της Μπολόνια, R. Leydi και T. Magrini:
- Το βιολί στη δυτική Κρήτη (Le Violon en Crete Occidentale, έκδοση της
γαλλικής εταιρίας Silar)
- Musica popolare di Creta- Vocal music in Crete
Το 2006 τιμήθηκε ως Πρωτεργάτης για την διαμόρφωση των διαδικασιών της Επιστημονικής Προσέγγισης της Κρητικής Μουσικής από το Δήμο Πετρούπολης και τον Σύλλογο Κρητών, και το 2011 τιμήθηκε από το Δήμο Ιεράπετρας για την προσφορά του στην Κρητική Παράδοση.